US & BRITISH ENGLISH
İngiliz İngilizcesi (British English – BrE) ve Amerikan İngilizcesi (American English – AmE) arasındaki farklar, yüzyıllar süren coğrafi ayrılık ve kültürel gelişimlerin sonucudur. İki ekol arasındaki tüm farklar; yazım kuralları, kelime seçimleri, telaffuz ve dilbilgisi (gramer) olmak üzere 4 ana başlıkta toplanır.
1. Yazım (Spelling) Farkları
Amerikalı dilbilimci Noah Webster, 18. yüzyılın sonunda Amerikan İngilizcesini daha sade ve okunduğu gibi yazılan bir dile dönüştürmek için kapsamlı bir reform yaptı. Bugün gördüğümüz yazım farklarının temeli buna dayanır:
- -our vs -or: İngilizler kelimelerin sonunda “u” harfini korurken, Amerikalılar bu harfi düşürmüştür.
- BrE: Colour, Honour, Flavour, Behaviour
- AmE: Color, Honor, Flavor, Behavior
- -re vs -er: Fransızca kökenli kelimelerde İngilizler orijinal yazımı korur, Amerikalılar ise harflerin yerini değiştirir.
- BrE: Centre, Theatre, Metre, Litre
- AmE: Center, Theater, Meter, Liter
- -ise vs -ize: İngilizler çoğunlukla “s” kullanırken, Amerikalılar her zaman “z” tercih eder.
- BrE: Organise, Realise, Apologise
- AmE: Organize, Realize, Apologize
- -ll- vs -l-: İngilizcede kelimeye ek geldiğinde sondaki “l” harfi ikilenir. Amerikan İngilizcesinde tek kalır.
- BrE: Travelled, Cancelled, Marvellous
- AmE: Traveled, Canceled, Marvelous
- -ence vs -ense: Bazı isimlerin yazımında sondaki ünsüz harf değişir.
- BrE: Defence, Offence, Licence
- AmE: Defense, Offense, License
2. Kelime (Vocabulary) Farkları
Günlük yaşamda aynı nesne veya kavram için tamamen farklı kelimeler kullanılır. Bu durum bazen iki taraf arasında komik anlaşmazlıklara yol açabilir.
| Kavram | İngiliz İngilizcesi (BrE) | Amerikan İngilizcesi (AmE) |
|---|---|---|
| Apartman Dairesi | Flat | Apartment |
| Asansör | Lift | Elevator |
| Kaldırım | Pavement | Sidewalk |
| Patates Kızartması | Chips | Fries |
| Patates Cipsi | Crisps | Chips |
| Sonbahar | Autumn | Fall |
| Futbol | Football | Soccer |
| Bagaj (Araba) | Boot | Trunk |
| Benzin | Petrol | Gas (Gasoline) |
| Tatil | Holiday | Vacation |
| Çöp | Rubbish / Dustbin | Garbage / Trashcan |
| Kurabiye | Biscuit | Cookie |
| Metro | Underground / Tube | Subway |
| Pantolon | Trousers | Pants (BrE’de pants iç çamaşırıdır) |
3. Dilbilgisi (Grammar) Farkları
İki dil arasındaki gramer yapıları büyük oranda aynı olsa da, bazı kritik eğilimler mevcuttur:
A) Topluluk İsimleri (Collective Nouns)
Hükümet, takım, komite, aile gibi topluluk bildiren isimler İngilizcede hem tekil hem çoğul fiil alabilir. Amerikalılar ise bu isimleri her zaman tekil kabul eder.
- BrE: The team are playing well. / The team is playing well. (İkisi de doğru)
- AmE: The team is playing well. (Sadece tekil kabul edilir)
B) Zaman Tercihleri (Present Perfect vs. Past Simple)
Yakın geçmişte tamamlanmış ve etkisi süren eylemlerde İngilizler kesinlikle Present Perfect kullanır. Amerikalılar ise konuşma dilinde bunun yerine Past Simple (Geçmiş Zaman) tercih edebilir.
- BrE: I have already eaten lunch.
- AmE: I already ate lunch. (veya I’ve already eaten)
C) Düzensiz Fiillerin Üçüncü Halleri
Bazı fiillerin geçmiş zaman çekimlerinde İngilizler “-t” ekini korurken, Amerikalılar düzenli fiil gibi “-ed” ekler.
- BrE: Learnt, Smelt, Spoilt, Dreamt
- AmE: Learned, Smelled, Spoiled, Dreamed
⚠️ Get Fiili: “Get” fiilinin 3. hali İngilizcede got iken, Amerikan İngilizcesinde gotten şeklindedir.
- BrE: I have got used to this.
- AmE: I have gotten used to this.
D) Edat (Preposition) Kullanımları
Günlük kalıplarda kullanılan bazı edatlar farklılık gösterir:
- BrE: At the weekend / In a team / Write to me
- AmE: On the weekend / On a team / Write me (to kullanılmaz)
4. Telaffuz ve Aksan (Pronunciation) Farkları
En belirgin fark kulakla duyulan sestir. İki temel fonetik ayrım öne çıkar:
- “R” Harfinin Okunuşu (Rhoticity): Amerikan İngilizcesi “rhotic” bir dildir, yani kelimenin neresinde olursa olsun “r” harfi baskın şekilde telaffuz edilir (Car, Hard). İngiliz İngilizcesinde (RP aksanında) ise “r” harfinden sonra bir ünlü gelmiyorsa, o “r” okunmaz ve kendinden önceki ünlüyü uzatır (Caa, Haad).
- “T” Harfinin Yumuşaması (Flapped T): Amerikalılar iki ünlü harf arasında kalan “t” sesini yumuşatarak hafif bir “d” veya “r” gibi okurlar (Water -> Wader, Butter -> Budder). İngilizler ise “t” sesini net ve sert bir şekilde çıkarırlar.
- Sesli Harf Farkları (A sesi): “Can’t, Dance, Fast, Bath” gibi kelimelerdeki “a” harfi İngiliz aksanında kalın ve arkadan gelen “ah” sesiyle okunurken; Amerikan aksanında daha açık ve yayvan bir “æ” (e-a arası) sesiyle okunur.
Hangisini Öğrenmelisiniz?
Uluslararası iletişimde iki ekolün de kullanımı tamamen geçerlidir ve dünya genelinde birbirlerini rahatlıkla anlarlar. IELTS gibi Avrupa kökenli sınavlar İngiliz İngilizcesine, TOEFL gibi sınavlar ise Amerikan İngilizcesine daha yakındır ancak her iki sınav da iki tarzı da doğru kabul eder. En önemli kural, bir cümleye veya yazıya hangi ekolle başladıysanız onunla devam etmenizdir (tutarlılık).
