Time Sequencers and Connectors

İngilizcede Time Sequencers (Zaman Sıralayıcılar) ve Connectors (Bağlaçlar), olayların gerçekleşme sırasını belirtmek, fikirleri birbirine bağlamak ve konuşma/yazı dilinde akıcılık (cohesion) sağlamak için kullanılır.

Bu yapılar, cümle içindeki konumlarına, aldıkları noktalama işaretlerine ve arkalarından gelen dilbilgisi yapılarına (isim mi, tam cümle mi) göre birbirinden ayrılır.

1. Time Sequencers (Zaman Sıralayıcılar)

Zaman sıralayıcılar, bir hikaye anlatırken veya bir sürecin (örneğin bir yemek tarifinin) aşamalarını belirtirken olayların kronolojik sırasını göstermek için kullanılır.

A. Başlangıç Yapıları

Bir anlatımı veya süreci başlatmak için kullanılırlar. Genellikle cümlenin başında yer alırlar ve arkalarından virgül (,) gelir.

First / Firstly / First of all: İlk olarak, her şeyden önce.
- Örnek: First of all, you need to preheat the oven. (Her şeyden önce, fırını önceden ısıtmanız gerekir.)
To begin with / To start with: Başlangıç olarak.
- Örnek: To begin with, let’s look at the statistics. (Başlangıç olarak, istatistiklere bakalım.)

B. Gelişme ve Devam Etme Yapıları

İlk olaydan sonra gelen ardışık olayları anlatmak için kullanılırlar.

Then / Next / After that: Dahası, ondan sonra, sonra. (Aralarında anlamca büyük bir fark yoktur, anlatımı çeşitlendirmek için dönüşümlü kullanılırlar.)
- Örnek: Chop the onions. Next, fry them in olive oil. Then, add the meat.
- Not: Then kelimesinden sonra genellikle virgül konulmazken, Next ve After that kelimelerinden sonra virgül kullanımı yaygındır.
Afterwards: Sonradan, daha sonra. (Bir olay bittikten sonraki zamanı kasteder.)
- Örnek: We had a big dinner. Afterwards, we went for a walk. (Büyük bir akşam yemeği yedik. Sonrasında yürüyüşe çıktık.)

C. Eşzamanlılık (Aynı Anda Gelişen Olaylar)

İki olayın aynı zaman diliminde gerçekleştiğini belirtir.

Meanwhile / In the meantime: Bu esnada, bu sırada. (Genellikle iki bağımsız cümle arasında köprü kurar.)
- Örnek: My mother was cooking. Meanwhile, I was setting the table. (Annem yemek pişiriyordu. Bu esnada ben masayı kuruyordum.)
At the same time: Aynı zamanda.
- Örnek: You can’t drive and text at the same time. (Aynı anda hem araba sürüp hem mesaj yazamazsın.)

D. Sonuç ve Bitiş Yapıları

Bir sürecin veya hikayenin son adımını belirtir.

Finally / In the end / Lastly: Sonunda, son olarak.
- Örnek: Finally, bake the cake for 45 minutes. (Son olarak, keki 45 dakika pişirin.)
Eventually: Er ya da geç, nihayetinde, uzun uğraşlar sonunda. (İçinde bir süreç ve bekleme barındırır.)
- Örnek: It rained for days, but eventually the sun came out. (Günlerce yağmur yağdı ama en sonunda güneş açtı.)

2. Time Connectors (Zaman Bağlaçları)

Zaman bağlaçları, iki farklı eylemi zaman ilişkisi bakımından tek bir cümle içinde birbirine bağlar. Bu bağlaçların oluşturduğu yan cümlelere Time Clauses denir ve bu cümlelerde asla “will” veya “would” kullanılmaz (Gelecek zaman kastedilse bile Simple Present kullanılır).

A. “Before” ve “After” Kullanımı

Before: -meden önce. (Arkasından tam cümle veya Fiil+ing gelebilir.)
- Formül 1 (Tam Cümle): Before + Özne + Fiil, Ana Cümle
- Örnek: Before he left the house, he locked the door. (Evden çıkmadan önce kapıyı kilitledi.)
- Formül 2 (Kısaltma): Before + V_ing, Ana Cümle
- Örnek: Before leaving the house, he locked the door.
After: -den sonra. (Arkasından tam cümle, Fiil+ing veya Having + V3 gelebilir.)
- Örnek: After she had finished her work, she went out. (İşini bitirdikten sonra dışarı çıktı.)
- Örnek: After finishing her work, she went out.

B. “When”, “While” ve “As” Kullanımı

When: -diği zaman. (Genellikle kısa, anlık eylemler veya ardışık olaylar için Simple Past ile kullanılır.)
- Örnek: When the phone rang, I answered it. (Telefon çaldığında, cevap verdim.)
While / As: -iken. (Genellikle süreç bildiren, uzun eylemler için Past Continuous ile kullanılır.)
- Örnek: While I was reading, the lights went out. (Ben kitap okuyorken ışıklar söndü.)
- Örnek: She arrived as I was leaving. (Ben ayrılıyorken o vardı.)

C. Süreç ve Sınır Belirten Bağlaçlar

Until / Till: -e kadar. (Eylemin biteceği noktayı gösterir.)
- Örnek: We waited until the rain stopped. (Yağmur durana kadar bekledik.)
As soon as / Once: -er -mez, gerçekleşir gerçekleşmez. (Bir eylemin hemen ardından diğerinin başladığını vurgular.)
- Örnek: As soon as I get the results, I will call you. (Sonuçları alır almaz seni arayacağım.)
Since: -den beri. (Geçmişteki bir noktadan şimdiki zamana kadar olan süreci bağlar. Genellikle Present Perfect Tense ile kullanılır.)
- Örnek: I haven’t seen him since we graduated. (Mezun olduğumuzdan beri onu görmedim.)
By the time: -e kadar, o vakte kadar. (Genellikle Past Perfect veya Future Perfect ile “çoktan yapılmıştı/yapılmış olacak” anlamında kullanılır.)
- Örnek: By the time the police arrived, the thief had escaped. (Polis varana kadar hırsız çoktan kaçmıştı.)

3. Çok Kritik Dilbilgisi ve Noktalama Kuralları

Zaman Uyumu Şarttır: Zaman bağlaçlarının (When, after, as soon as vb.) bulunduğu cümlelerde ana cümle ile yan cümle arasında zaman uyumu olmalıdır. Geçmiş zamanla başladıysanız geçmiş zamanla, geniş zamanla başladıysanız gelecek veya geniş zamanla devam etmelisiniz.
- Yanlış: When I arrive yesterday, I saw him.
- Doğru: When I arrived yesterday, I saw him.
Virgül Kuralı: Eğer zaman bağlacı (When, Before, Since vb.) cümlenin başındaysa, yan cümle bittiğinde virgül (,) konur. Bağlaç ortadaysa, virgüle gerek yoktur.
- Başta: Because it was raining**,** we stayed inside.
- Ortada: We stayed inside because it was raining.
Bağlaç vs. Sıralayıcı Farkı:Then bir bağlaç değil, sıralayıcıdır (Zaman zarfıdır). İki bağımsız cümleyi sadece then kullanarak tek cümleye bağlayamazsınız; araya nokta veya “and” koymanız gerekir.
- Yanlış: I brushed my teeth, then I went to bed.
- Doğru: I brushed my teeth, and then I went to bed. veya I brushed my teeth. Then, I went to bed.